Lemma: Anna Blaman – Eenzaam avontuur

Dit artikel is een opdracht geweest voor het college Actuele Discussies in de moderne Neerlandistiek. Doel was een lemma te schrijven voor een literatuurgeschiedenis met daarin belangrijke informatie over het literaire werk én een nieuwe invalshoek. Hieronder het resultaat voor Anna Blamans Eenzaam avontuur.
—–

Anna Blaman is het pseudoniem van Johanna Petronella Vrugt (1905-1960). Blaman staat voor Ben Liever Als MAN. Deze docente Frans debuteerde in 1941 met de roman Vrouw en vriend. Andere bekende boeken zijn Op leven en dood (1954) en Eenzaam avontuur (1948). Erotiek is een veelvoorkomend thema in haar werk. De ophef rond Eenzaam avontuur leidde in 1949 tot een Boekentribunaal waar Blaman uiteindelijk werd vrijgesproken. In 1957 won ze de P.C. Hooftprijs voor haar oeuvre. In 2010 werd de vijftigste sterfdag van de schrijfster herdacht met het Anna Blamanjaar. Er kwam een monument in Rotterdam en een speciale uitgave van Eenzaam avontuur bij Meulenhoff (veertigste druk).

‘Het is een van de eerste Nederlandse boeken waarin de lesbische liefde en erotiek op zinnelijke wijze beschreven is.’ Dat is wat uitgever Meulenhoff in 2010 zegt over Eenzaam avontuur bij de veertigste druk van het boek. Lesbische liefde en erotiek zijn terugkerende thema’s in de romans van Anna Blaman. Tijdens de kweekschool, van 1920 tot en met 1926, ontdekte de schrijfster haar ‘homoseksuele aanleg’. Zij werd verliefd op een voordrachtskunstenares die ze als Sara Obreen in haar debuut Vrouw en vriend (1941) zou portretteren. In 1936 ontmoette Blaman haar grote liefde. Deze vrouw, ‘zuster B.’, was verpleegkundige in het ziekenhuis waar de schrijfster werd opgenomen vanwege een nierziekte. In de hongerwinter van 1944 kregen de twee echter ruzie. Boudier Struyker schrijft: ‘Anna Blaman had in hun vriendschap de vervulling van een door het lot voorbeschikte liefde gezien, maar haar vriendin, nuchterder van aard, vatte hun verhouding niet zo exklusief op en ging een relatie aan met een dansleraar, op wie zij verliefd was geworden. Een breuk bleek onvermijdelijk.’

In 1948 brengt Blaman Eenzaam avontuur uit. Hierin staat de raadselachtige Alide centraal, die in het verleden relaties heeft gehad met een vrouw en een kapitein. Haar huidige huwelijk met de intellectueel Kosta lijkt perfect, maar tijdens een vakantie blijkt dat Alide een affaire had met de kapper Peps. De vier meiden in het nabijgelegen vakantiehuisje blijken hun eigen problemen te hebben. Zo voelt de muzikale Yolande wel iets voor Kosta en koestert Berthe (net als schrijfster Blaman) lesbische gevoelens. Er is nog een derde verhaallaag, namelijk die van detective King die er een bijzondere relatie met de gifmengster Juliette op na houdt. Pleij vergelijkt deze ‘verhaaldraden’ met die van De Kapellekensbaan.

Berthe omschrijft de inhoud van Eenzaam avontuur als volgt: ‘Kosta zoekte Alide, Alide zoekt de onbekende ander, en Yolande zoekt op haar beurt Kosta, en ik zoek Alide. Maar in waarheid blijf je allemaal alleen. Want wat heeft in feite Kosta met Alide en Alide met die ander, en Yolande met die Kosta, en ik met Alide uit te staan? Misschien wel niets. Je bent jezelf, je bent alleen. Zo gaat het ook de ander. Al wat gebeurt, is dat je soms iemand ontmoet die je vervult van fantasieën, geboren uit een eenzaam hongerend verlangen, meer niet.’ Vandaar ook de titel Eenzaam avontuur. Alle personages voelen zich alleen en bevinden zich in een avontuur na de vakantie en het overspel van Alide.

‘Nog voordat de roman voltooid werd, was de goede verstandhouding tussen beide vrouwen enigermate hersteld, al zou hun vriendschap zich pas in het begin van de vijftiger jaren opnieuw stabiliseren’, zo meldt Boudier Struyker over Blaman en haar grote liefde. Toch zijn er opmerkelijke parallellen te trekken tussen Blaman’s privéleven en de roman. Zo is het heel goed mogelijk dat zuster B model heeft gestaan voor Alide, die heel gelukkig lijkt te zijn met de schrijver Kosta (die net als Blaman dus schrijft!). Deze verafgoodt zijn vrouw, net zoals Blaman dacht de door het lot beschikte liefde te hebben gevonden. Niets blijkt minder waar en er is een derde persoon betrokken op wie Alide/zuster B lijkt te vallen. Toch is zij ook dan niet gelukkig. Ton Anbeek omschrijft dit als volgt: ‘Want het opmerkelijke is dat de intrigerende vrouw Alide niet gelukkig is met de intellectueel Kosta, die haar idealiseert, maar evenmin met Peps die alleen haar lusten bevredigt. Dus zou men uit het boek alleen een pleidooi kunnen afleiden voor een liefde die ziel én zinnen streelt. Of somberder: de treurigmakende boodschap dat zo’n eenheid niet bestaat.’

Het boek zou maar liefst twee jaar lang heftige reacties uitlokken. ‘Vooral in de confessionele pers, maar ook daarbuiten werd het boek op morele gronden veroordeeld.’. Blaman voelde zich vooral voor schut gezet door het boekentribunaal dat bedoeld was als een ludieke reclamestunt voor de Boekenweek in Rotterdam. Hoewel ze werd vrijgesproken en het boek een bestseller werd, bleef Blaman zich ongemakkelijk voelen. In juni 1948 wees ze dan ook de Lucy B. en C.W. van der Hoogtprijs van de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde af, die ze met de kleinst mogelijke meerderheid had gewonnen. Toen ze eind 1950 de romanprijs van de gemeente Amsterdam won, leek het rumoer rond Eenzaam avontuur eindelijk verstomd.

Advertenties

Over Nicole Cordewener

Mijn naam is Nicole Cordewener en dit is mijn digitale portfolio.
Dit bericht werd geplaatst in Literair. Bookmark de permalink .

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s